Джеоргуыбайы бон!

Джеоргуыбайы бон!Ирон адæмы бæрæгбонтæй иууыл ахсджиагдæр æмæ кадджындæр у Джеоргуыба (Джиуæргуыба), Уастырджийы стырбон. Уастырджи ирæттæм нымад у нæлгоймæгты бардуагыл. Сылгоймæгтæ йæ йе ’цæг номæй нæ хуыдтой, нæ сын фæтчыди, æндæр номæй йæ хуыдтой — Лæгтыдзуар. Фæсномыгæй хоныны æгъдау рагон заманты дины характерон миниуæг уыдис. Æгъдау равзæрдис исты фыдæй хи бахизыны домæнтæм гæсгæ. Æвæццæгæн, Уастырджийы агъоммæ уыд ахæм культ, æмæ йæ фæтк уыд сылгоймæгты ныхмæ арæзт, уымæ гæсгæ йын сылгоймæгтæ йæ ном комкоммæ дзурын нæ уæндыдысты, йæ азарæй йын тарстысты. Афтæмæй бардуаджы ном фæсномыгæй дзурыны фæтк ирон сылгоймагмæ абоны онг дæр баззад.

Уастырджийы бæрæгбон ирон адæм кодтой æмæ кæнынц, Майрæмыкуадзæнæй дыууадæс къуырийы куы рацæуы, уый фæстæ, æмæ вæййы ноябры дыккаг æмбисы. Райдыдта-иу уый æмæ-иу ахаста иу-дыууæ къуырийы бæрц. Ирыстоны хæххон хъæуты (Цæгаты дæр æмæ Хуссары дæр) Уастырджийы номыл кувæндæттæ ис алы ран дæр. Уыдонæй се ’ппæтæй зындгонддæр уыдысты Рекомы дзуар (Цъæйы комы), Ныхасы Уастырджи (Уæлладжыры комы), Дзывгъисы дзуар (Куырттаты комы), Найфат (Дзомагъы), Джеры дзуар (Джеры комы), Къуайсайы дзуар (Къуыдаргомы), Дигори изæд (Дыгургомы).

Уастырджийы бонты Куырттаты комы цæрджытæ тынг парахатæй арæзтой Дзывгъисы дзуары къуыри. Бæрæгбон аразыны тыххæй-иу ам развæлгъау сæвзæрстой фысымтæ. Уыдон-иу сæхи хардзæй аргæвстой гал, сцæттæ-иу кодтой бæркадджын фынг æмæ-иу æрхуыдтой æгас хъæуы. Бирæ хатт-иу фысымты хæрдзтæ афтæ бирæ рауадысты, æмæ-иу сæ хæдзæрттæ мæгуырæй баззадысты, фæлæ-иу уæддæр æгъдауæн æнæсаразгæ нæ уыд. Дзывгъисы дзуары куывды-иу уыд 300 - 400 адæймаджы. Бæхты дугъты-иу архайдта 200 - 300 барæджы бæрц. Стырбоны рæстæджы алыхуызон хъæлдзæг хъæзтыты сæйраг архайæг уыдис быдзæу-маймули. Тугъанты М. куыд фыссы, уымæ гæсгæ-иу ацы быдзæуыл бакодтой, сыкъатæ æмæ сæгъы боцъотæ кæуыл уыдаид, ахæм цæсгомивæн-маскæ, йæ уæлæ-иу ын скодтой зыгъуыммæ фæлдæхт кæрц, кæрцы астæу-иу æрбабастой ронæн хъуымац, иннæ хъазджытæм та-иу уыдис хъæдæй арæзт топпытæ æмæ ’хсаргæрдтæ. Ацы æгъдауæн хуыздæр æвдисæн у Брытъиаты Елбыздыхъойы пьесæ «Маймули — рухсаг, æгас цæуæд ирон театр».

Тынг популярон уыдис Дыгургомы Уастырджийы номыл кувæндон — Дигори изæд кæнæ Дигори Уасгерги, уый ис Задæлескы хъæумæ æввахс.
Ахæм зындгонд ма уыдис, Хуссар Ирыстоны Уастырджийы номыл Джеры хъæуы цы кувæндон ис, уый — Джеры дзуар. Ардæм-иу кувынмæ цыдысты ирон адæм æмæ Гуырдзыстонæй дыууæ мæйы дæргъы — сентябрæй суанг ноябрмæ.

Уастырджийы бонтæй иууыл кадджындæр æмæ ахадæндæр уыдис бæрæгбоны фыццаг къуырийы дыццæгæхсæв — Уастырджийы æхсæв кæнæ Лæгты æхсæв. Ацы æхсæв Уастырджийы номыл кодтой кусарт, цыдысты кувæндонмæ æмæ куывтой Уастырджимæ. Цыфæнды мæгуыр æмæ цыбыркъух куы уыдаид ирон лæг, уæддæр ацы стырбон ма сарæзтаид, кусарт ма акодтаид, уый гæнæн нæ уыд. Ирон адæмы дин æмæ мифологийы бардуæгты æхсæн се ’ппæты нымаддæр æмæ цытджындæр Уастырджи у. Уый у фæндаджы, нæлгоймæгты, хæстонты æмæ бæлццæтты бардуаг. Уый, дам, мæгуыр адæмы хизы фыдæй, алыхуызон æвзæргæнджытæй, дæлимонтæй, къæрныхтæй, лæгмартæй æмæ а. д. Æппынфæстаг уый у адæймаджы мæрдвæндаджы бардуаг дæр. Афтæмæй Уастырджи у ирон мифологи æмæ дины универсалон бардуаг. Уый дам-иу фиййауæн йæхи равдыста хуымæтæг фиййауы хуызы, мæгуыр, фæкæсынхъуаг тыхст лæгæн — мæгуыр фæндаггоны хуызы, цæмæй сын-иу баххуыс кодтаид. Ирæттæ кæрæдзийæн арфæ кæнынц: «Уастырджи — де ’мбал, дæ аудæг!»

Уастырджийы æппæтхъом, универсалон бардуагыл кæй нымайынц ирон адæм, ууыл ма дзуры, ирон лæг Хуыцау æмæ æндæр бардуæгтæн кувгæйæ Уастырджийы кой дæр æнæмæнг кæй скæны, уыцы фæтк дæр. Уастырджийы номыл ирæттæ бæттынц ахæм эпитеттæ: сыгъзæрин (Уастырджи), сыгъзæрин базырджын, тæхгæ-нæргæ, цæхæрцæст, урсбоцъо, тыхджын, хъæбатыр æмæ а. д. Ирон адæм фынджы куывдтытæ Хуыцауы гаджидауы фæстæ райдайынц Уастырджийы номыл куывдæй, фæугæ дæр сæ фæкæнынц Мыкалгабыр кæнæ Фæндагсар Уастырджийы куывдæй. Абоны онг дæр ирон лæг балцы цæугæйæ, Уастырджи, фæндараст мæ фæкæн, зæгъгæ, ма ракува, уый гæнæн нæй. Ирон лæджы æмбарынады Уастырджийы фæлгонц æвдыст цæуы урс бæхыл бадæг бæрзонд, æлвæст, фидыцджын, урсбоцъо нæлгоймаджы хуызы. Уастырджийы бадæн бынат у уæларв. Уый Хуыцауимæ дæр быцæуты бацæуы зæххон мæгуыр адæмы сæрыл, Хуыцауæй домы уыдонæн æххуыс.

Уастырджийы бонтæ фæззæгмæ кæй æййæфтой, уымæн дæр ис йæхи нысаниуæг: фæззæгмæ фæвæййынц хæдзарадон æппæт куыстытæ дæр, (хуым кæрдын, най кæнын, холлаг æфснайын æмæ а. д.), зæхкусæг вæййы сæрибар, æнцой йæ афæдзы куысты бæркадæй æхцондзинад бавзара, уый фадат ын вæййы сæрибарæй. Чындзæхсæвтæ дæр-иу Уастырджийы бонтæм уымæн кодтой. Уастырджийы бонты агъоммæ дыууæ къуырийы раздæр-иу райдыдтой къайон цардимæ баст æгъдæуттæ аразын: чызджы бинонтæм минæвæрттæ æрвитын, хæдзаруынæг цæуын, нысан уадзын, ирæды куывд æмæ а. д. Архайдтой, цæмæй-иу Джиуæргуыбамæ æрæййæфтаиккой чындзæхсæвтæ, уымæн æмæ, дам, Уастырджийы бонты чындзæхсæв цы дыууæ æвзонг адæймаджы скæной, уыдон уыдзысты иууыл амондджындæр. Афæдзы æндæр афонты дам-иу чындзæхсæв кæмæн скодтой, уыцы дыууæ æвзонг адæймаджы къайон цард дам-иу уыдис æнамонд, тагъд дам-иу ахицæн сты. Чындзæхсæвтæ æнæмæнг Уастырджийы бонты кæныны æгъдау канд ирæттæм нæ, фæлæ бирæ æндæр адæмтæм дæр у зындгонд: уырысмæ, немыцмæ, албантæм æмæ а. д. Уастырджимæ цастæрбæрцæй æввахс лæууы уырыссаг, гуырдзиаг, абхазаг бардуаг сыгъдæг Георги, кæсæг-балхъайраг — Керги, Ааушь-Гр, Георге. Гъе, фæлæ ранымад бардуæгты динон функцитæ ирон Уастырджийы хуызæн уæрæх æмæ универсалон нæ уыдысты.

Ирон Уастырджийы хуызы уынын хъæуы, ирæттæ-алантæм чырыстон дины агъоммæ цы бардуæгтæ уыдис, уыдонæй сæ иуы, ома ирон адæмы иууыл рагондæр заманы бардуаджы фæлгонц. Абайты Васойы хъуыдымæ гæсгæ, ирон Уастырджи йæ динон универсалон æууæлтæ, йæ динон функцитæ рахаста чырыстон дины агъоммæйы динæй. Цавæр миниуджытæ уыдаид ирон адæмы ацы бардуагмæ? Абаргæ-историон раиртæсты руаджы сбæрæг: ныртæккæ ирæттæ цы ’гъдæуттæ æмæ цардыуагон фæткæвæрдтæ кæнынц сæ хæдзарадон-культурон царды æмæ кæддæр нæ рагфыдæлтæ (скифтæ, сарматтæ æмæ алантæ) цы ’гъдæуттæ æмæ ритуалон фæткæвæрдтæ арæзтой, уыдонæй бирæтæ сты бынтон æнгæс. Аммиан Марцеллин фыста йæ дуджы, зæгъгæ, алантæ куывтой хæсты бардуагæн æхсаргарды культы хуызы. Ацы фæткæн аналогитæ абоны ирон адæмы хæдзарадон-культурон царды æмбæлынц. Æндæр ахуыргæндты хъуыдымæ гæсгæ, Уастырджийы бардуаг, стæй Уастырджийы стырбоны цы ’гъдæуттæ фæаразынц ир, уыдон æмæ аланты хæсты Хуыцауы æхсæн ис дзæвгар æнгæсдзинæдтæ, æгæрстæмæй Уастырджийы уыцы Хуыцауы прототип дæр рахуыдтой. Ахæм хъуыдыйыл хæцынц бирæ ирон ахуыргæндтæ (Абайты В.И., Калоты Б.А., Мæхæмæтты А.Х. æмæ ацы чиныджы автор дæр). Ирон адæмы дин æмæ мифологийы Уастырджийæн бирæ функцитæ ис, фæлæ уыдонæй тæккæ сæйрагдæр æмæ зындгонддæр у, хæст æмæ бæлццоны (фæндаджы) бардуаг кæй у, уый.

Аланты хæсты Хуыцауы хуызæн Уастырджи дæр ауды фæндаггоныл, хæсты быдыры хæстоныл, — хæсты сын цæмæй æнтыст уа, бæлццон фæндараст цæмæй фæуа, ууыл архайы. Уастырджийы бон-иу ирон лæджы кæмфæнды ма æрыййæфтаид, хæдзары æви Ирыстонæн æддейæ, уæддæр-иу ын æнæмæнг хъуамæ скуывтаид. Фыццаг дунеон хæсты рæстæджы ирон хæстонтæ сæхи знаджы нæмыгæй бахизыны тыххæй Карпаты сарæзтой сæхицæн Уастырджийы номыл кувæндон æмæ йын куывтой. Уыцы хæсты ирон хæстонтимæ знаджы ныхмæ чи хæцыди, уыдон, дам, сæхи цæстæй уыдтой, ирон лæг-иу размæ абырсыны агъоммæ Уастырджийæн йæхи куыд фæдзæхста, куыд-иу æм куывта, уый.

Ирыстоны алы къуымты цыдæриддæр Уастырджийы номыл кувæндæттæ ис, уыдонæн сæ фылдæр хай фыццаг дунеон хæсты рæстæджы арæзт дæр уымæн æрцыдысты. Уастырджи аланты хæсты Хуыцауы прототип кæй у, уымæн ма æвдисæн сты, Рекомы кувæндоны цы алыхуызон хотыхтæ æвæрд ис, уыдон дæр. Ирыстоны иунæг кувæндонмæ дæр уыйас хотыхтæ нæ хастой раджы заманы, Рекомы кувæндонмæ цас хастой. Дыууæ ирон хæстоны-иу Рекомы кувæндоны ард бахордтой, сæ кæрæдзийыл хæсты быдыры гадзрахатæй кæй никуы рацæудзысты, уый тыххæй. Æрдхорды нысанæн-иу сæ хæцæнгæрзтæй истытæ баивтой кæрæдзийæн, кæнæ та-иу фат йæ астæуыл ацъæл кодтой æмæ-иу ын йæ сæстæгтæ Рекомы кувæндоны къулы басагътой. Уый нысан кодта: хæсты быдыры кæрæдзи хъуамæ хъахъхъæной, кæд сæ хæсты исчи фæмард уа, уæд ын йе ’рдхорд хъуамæ йæ мард ахастаид æмæ йæ баныгæдтаид.

Уастырджийæн бастдзинад ис ирæтты аграрон динимæ дæр. Хуым кæнынмæ цæуыны фыццаг бонæн ирон адæм стыр культон-магион нысаниуæг лæвæрдтой. Æмæ-иу ацы боны æгъдæуттæ аразыны рæстæджы иннæ аграрон бардуæгтимæ Уастырджийæн дæр ма ракуывтаиккой, уый гæнæн нæ уыд. Ирон адæмы фæллойы зарджыты дæр Уастырджийы кой арæх æмбæлы. Зарджыты Уастырджийы фæлгонц æвдыст цæуы куы гутондар, куы галыскъæрæг, куы тауинагхæссæг, куы та ауæдзамонæджы хуызы. Уастырджимæ боныхъæды (къæвда, хурвæлтæр, сахкъæвда, тыхдымгæ) æмæ тыллæгæрзады бардуаджы миниуджытæ дæр ис. Бæркадджын хæдзарад æмæ йæм хорз боныхъæды тыххæй куывтой. Хуры культы миниуджытæ дæр ис Уастырджимæ, хуры культæн йæхицæн та ис аграрон бардуаджы миниуджытæ.
Профессор: Цыбырты Людвиг
Чиныгай "Ирон адаемон баераегбонттае"
Источник - ИА Осинформ.
Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.
16 ноября 2013 18:34
Аехуыскаенаег уаент, алкаецы ирон лаегаен даер!
17 ноября 2013 11:32
ИРЫ АДАЕМАЕН АЕХХУЫСГАЕНАЕГ УАЕТ!
17 ноября 2013 13:26
Уастырджые хорзаех уае уаенд, ирон адаем!

--------------------
17 ноября 2013 17:35
дау дар, ымбал че.алкаман дар ыххуысганаг уанд.

Информация

Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.
Солнечный Венченсо

Экстренные службы

  • 112 – МЧС РЮО
  • 101 – Пожарная служба
  • 102 – Милиция
  • 103 – Скорая мед. помощь
  • 104 – Аварийная служба газа
  • 105 – Водоканал
  • 806 5030 – Защита прав потребителей
  • 805 47 71 – Вывоз строительного и бытового мусора
Рыцарь удачи
Книжный МИР ЮОГУ
Акция.

Цитаты

Деньги не портят человека, они просто показывают, кто он есть на самом деле.

Все комментарии

Автор → matilda
в новости → Сергей Лавров ответил на ...
Автор → Зритель
в новости → Министр Юстиции : "На те ...
Автор → matilda
в новости → Новые «странные танцы» во ...
Автор → Almar1818
в новости → Партии в Южной Осетии иск ...
Производство сайтов

Новости

«    Октябрь 2017    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031 

Обсуждаемые новости

полезно знать...

Компания Директ-Электрик предлагает светодиодные светильники оптом по выгодной цене

Государство Алания г. Цхинвал

Государство Алания г. Цхинвал!
 Мегафон

Новости МегаФон-Южная Осетия

Курс рубля на межбанковском рынке



ГУП Энергоресурс

ГУП Энергоресурс

Объявления

Сдаются комнаты посуточно для строителей . Условия средние, плата низкая. Отдельные комнаты. Имеется душевая с постоянным горячим водоснабжением. Дом в процессе ремонта. Стоимость проживания – 500 рублей в сутки. При проживании более 5 суток действует система скидок. Дом в центре города , тел для справок : 8(929)812 82 42. Спросить Виталия.
***
Магазин "Калейдоскоп" Повседневная одежда для детей и взрослых, известных марок "O'Stin", "Sela", "Incity", "Zolla", "Kiabi", "Domyos", "Oodji" и др. В ассортименте майки, топы, носки, колготки, футболки, блузки, сорочки, жакеты, джемперы, платки, шарфы, платья, сарафаны, брюки классические, брюки трикотажные спортивного типа, джинсы, нижнее белье, пижамы и др. Хорошее качество. Умеренные цены. Адрес: Проспект Алана Джиоева 91.
***
Услуги по заправке картриджей и ремонту принтеров . Быстро недорого с гарантией!
10 лет качественной работы! Так же продаются Б/У принтеры в хорошем состоянии, фирмы: Canon, Samsung , HP и Xerox. Телефон для справок +7 929 804 44 74, спросить Колю
***
Продается комната 14 кв.м в трехкомнатной квартире в городе Москва район Чертаново Южное за 2.5 млн или меняю на квартиру в город Краснодар. Комната с ремонтом, квартира в удовлетворительном состоянии. Небольшой торг уместен. Обмен на Цхинвал не предлагать. Звонить 📞 8 929 805 75 39.
***

Радио ОНЛАЙН!

Радио ОНЛАЙН!
Приветствие у Осетин Алан