ХЕТÆДЖЫ КЪОХ

ХЕТÆДЖЫ КЪОХ
Фæлтæр: Сæрдыгон бæрæгбонтæ

Цæгат Ирыстоны горæт Алагирæй Дзæудхсыхъæумæ фæндагæн йæ галиу фарс быдыры ис æнусон бæлæсты къох, æмæ йæ хонынц Хетæджы къох. Этнографион литературæйы ис тынг бирæ æрмæг ацы къохы тыххæй, йæ равзæрды фæдыл ис алыхуызон таурæгътæ дæр. Хетæджы къохы тыххæй фыццаг фыстой А Шегрен æмæ этнограф Н. Берзенов. Шегрен цы таурæгъ æрхаста, уымæ гæсгæ раджы заманы цардис хъæбатыр, хуыцауæнкувæг лæг, йæ ном — Хетæг. Иухатт куы уыдис, уæд та Хетæгмæ бабырстой йе знæгтæ. Уый алыгъд, Суададжы онг æрбахæццæ. Уым æй йе знæгтæ æрбаййæфтой, Хетæджы ныфс асаст, мæлын йеддæмæ йын хос нал уыд. Раст æм уыцыафон æввахс хъæдæй æрбайхъуыст кæйдæр хъæлæс: «Хетæг, — хъæдмæ!» Фæлæ хъæд Хетæгмæ дард уыд æмæ ма уый онг бахæццæ уыдаид, уый ныфс æй нæ уыд, æмæ йæм дзуры Хетæг: «Хетæг — хъæдмæ нæ, фæлæ хъæд — Хетæгмæ!» Уæд æцæгдæр хъæдæй иу гæбаз рахицæн æмæ Хетæджы бахызта знагæй, ныртæккæ къох кæм ис, уыцы бынаты. Н. Берзенов та ныффыста ацы таурæгъы æндæр вариант. Раджы заманы, Хетæдхы къох ныртæккæ кæм ис, уыцы бынаты уыдис рæсугъд хъæздыг хъæу. Уым цардис, диссаджы алæмæты миниуджытæ кæмæн уыдис, ахæм лæг, хуыдтой йæ Хетæг. Уый, дам, арвыл стъалыты нымæц нымадта йе ‘нгуылдзтыл, базыдта-иу, цы уыдзæн, уый, базыдта-иу адæймаджы æмæ хæдзарон фосы мæлæт æмæ а. д. Уымæ гæсгæ йæм адæм цыдысты фæрсынмæ, æнæ уый бафæрсгæйæ хъæуæй цуаны кæнæ балцы ничи цыдис. Афтæмæй Хетæджы руаджы хъæу цардис амондджынæй. Гъе, фæлæ фæстагмæ Хетæг цудын æмæ лæмæгъ кæнын байдыдта, бакуырм ис, йæ диссаджы миниуджытæ сæфын байдыдтой. Раст уыцы рæстæджы адæмыл айхъуыст, зæгъгæ, хъæумæ знаг æрбабырсы æмæ хъæу бынтондæр хъуамæ ныппырх кæна. Знаг хъæумæ куы ‘рбаввахс, уæд хъæу бацыдысты зæронд Хетæгмæ æмæ йын загътой, зæгъгæ, стырæй, чысылæй хъæдмæ хъуамæ алидзæм, ды дæр рацу немæ, науæд сæфыс Уæд Хетæг афтæ зæгъы: мæ бон ницыуал у, базæронд дæн, мæ уæнгтæ мæ нал хæссынц, хъæдмæ ацæуын мæ бон нæ бауыдзæн, фæлæ, хъæд, дæуæн дæхимæ сидын стыр пехуымпар Мæхæмæты номæй — æрцу мæм дæхæдæг æмæ мæ бахиз фыдызнагæй. Хъæд, фехъуысæд дæм мæ лæгъстæ! Уæд, зæгъы, тар хъæдмæ æцæгдæр фехъуыст Хетæджы лæгъстæ. Уый сыстад йæ бынатæй, æрцыд æмæ фервæзын кодта Хетæджы дæр æмæ йæ хъæуы дæр æнамонддзинадæй. Уыйфæстæ ма хъæу уыцы бынаты чысыл ацардысты, стæй æндæр ранмæ алыгъдысты.

Афтæмæй уыцы бæлæсты къох Хетæджы цытæн схуыдтой Хетæджы къох. Хъæд ссис дзырдхъæд. Иу къалиу лыг кæнын дæр дзы нæ фæтчы. Æгæрстæмæй дзы хъæддаг дыргътæ тонын дæр нæ фæтчы. Ацы фæтк чи фехала, къохæй къалиу дæр чи рахæсса, уый, дам, бакуырм вæййы.

Хетæджы номыл бæрæгбон кæдмæ æййафы, уый фæдыл алыхуызон хъуыдытæ ис литературæйы. Б. Мункачи Хетæджы стырбон кæнæн хоны июны фыццаг хуыцаубон. Къардхсиаты Бекызæ та июны мæйы хоны Хетæджы мæй. 1991 азы бæрæгбон сарæзтой 17 июлы. Хетæджы къохы хуызæн чысыл къохтæ Цæгат Ирыстоны дæр æмæ Хуссар Ирыстоны дæр бирæ хæххон хъæуты ис, уыдонмæ дæр цæуынц бынæттон цæрджытæ кувынмæ, Хетæджы къохмæ куыд цæуынц, афтæ. Ацы чысыл къохты хонынц æндæр æмæ æндæр нæмттæ: Сау хъæдтæ (ома тар хъæд) Сау дзуар, Дзуары хъæд æмæ а. д. Уыдон иууылдæр уыдысты кувæндæттæ. Бирæты мидæг дзы уæлмæрд дæр са-рæзтой бынæттон цæрджытæ. Ацы чысыл къохтæ уыдысты дзырдхъæдтæ — бæлас кæнын дзы нæ фæтчыдис. Уыдон номыл бæрæгбонты æргæвстой гал, фыс, уæрыкк (къух куыд амыдта, афтæ), куывтой, цæмæй сын сæ къохы бахъахъхъæной фыдæй, фыдгæнæджы фæрæтæй. Къохы сугтæй-иу спайда кодтой æрмæст стырбоны кувинæгтæ цæттæ кæнынæн. Иуæй-иу информаторты хъуыдымæ гæсгæ, Хетæджы бон кодтой июлы фыццаг хуыцаубоны, мæнæугæрдæнты фыццаг бонты. Йæ таурæгъ ын зоны алчидæр. Хонынц æй Хетæджы къох, Хетæджы бын, Хетæджы дзуар, Хетæджы Уастырджи, сылгоймæгтæ та — Тымбылхъæдыдзуар, Лæгтыдзуар. Ирон адæм цæуынц йæ бынмæ кувынмæ.

Лæгтыдзуары кувæндонмæ Фыдыбæстæйы хæсты агъоммæ, сылгоймаг никуы цыд, нæфæтчиагыл нымад уыд уый сылгоймагæн. Фæлæ хæсты рæстæджы Ирыстоны фæсте лæг нал баззад, бирæ хæдзæрттæй лæг рацæуæг нал уыд, иууылдæр уыдысты хæсты быдыры. Уæд ирон мад сфæнд кодта Лæгтыдзуары кувæндонмæ цæуын, йæ бæлццæттæн уым табу кæнын, ирон сылгоймаг сфæнд кодта Лæгтыдзуары хъæды бæрзондмæ ныллæгæй бакувын, йæ зонгуытыл лæугæйæ, цæмæй Ирыстоны æнæдарæгæй, усбындарæй ма баззайа.

Зæрæдтæ куыд дзурынц, афтæмæй раздæр уыцы кувæндонмæ ирон адæм дæрддзæфгомау сæ дзабыртæ раласгæйæ цыдысты бæгъæмвадæй табугæнгæ. Уый сæ дзуары фæтк уыд нæ фыдæлтæн. Æнæуаг ныхас, æнæгъдау ми никуы уыд ацы уаз ран, æрмæстдæр — кувгæ, заргæ, хъæлдзæгдзинад.

http://baragbonta.ru/
Источник - ИА Осинформ.
Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Информация

Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.
Солнечный

Солнечный

мегафон

Экстренные службы

  • 112 – МЧС РЮО
  • 101 – Пожарная служба
  • 102 – Милиция
  • 103 – Скорая мед. помощь
  • 104 – Аварийная служба газа
  • 105 – Водоканал
  • 806 5030 – Защита прав потребителей
  • 805 47 71 – Вывоз строительного и бытового мусора
ЮОГУ

Цитаты

Деньги не портят человека, они просто показывают, кто он есть на самом деле.
Производство сайтов

Новости

«    Декабрь 2018    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31 
Солнечный

мойка

Энергоресур

Объявления

Перевозки посылок Цхинвал-Москва-Цхинвал Выезд из Цхинвала: 1 числа. Прибытие в Москву: 3-4 числа. Выезд из Москвы: 5го утром. Доставка заказов из интернет-магазинов. Mercedes Sprinter. Максимальная длина товара: 4,4 м 1 кг –от 50руб Стаж перевозок по данному маршруту 2.5 года Тел.: +7(928) 857-55-50, +7(929) 8045531 Спросить Вову
***
Уважаемые жители Республики. На новую производственную площадку в г.Цхинвал требуются работники: повара или технологи общественного питания с опытом работы и большим желанием обучиться современным технологиям приготовления полуфабрикатов и готовых блюд на высокотехнологичном оборудовании. Предполагается бесплатное обучение квалифицированными специалистами. Заработная плата – достойная. Тел. 8-929-808-15-20, 8-929-809-12-20. Заполнить анкету можно по адресу: г.Цхинвал, пр.Алана Джиоева, ТЦ «Солнечный» пав. 13-14 Дом оборудования.
***

Услуги по заправке картриджей и ремонту принтеров . Быстро недорого с гарантией!
10 лет качественной работы! Так же продаются Б/У принтеры в хорошем состоянии, фирмы: Canon, Samsung , HP и Xerox. Телефон для справок +7 929 804 44 74, спросить Колю

***
***
Продается з/у 10 соток в районе дубовой рощи, с документами на право строительство жилого дома. Цена договорная. Конт тел:89298052220
***

Радио ОНЛАЙН!

Радио ОНЛАЙН!