Osinform

Уавæр уадиссаг нæ фæхуыздæр

Нæ республикæйы дыргъдæттæ раздæр дардыл уыдысты. Æрмæст хицæн колхозтæ сæхæдæг паддзахадмæ лæвæрдтой мингай тоннæтæ хæрзгъæд тыллæг, фæлæ уыдон раууатмæ æрцыдысты дыууын азы дæргъы бæрæг аххосæгтæм гæсгæ. Хуыздæр уавæры уыдысты, цæрджытæн сæ хæдзаргæрон цы зæххытæ уыд, уыдон. Кæд уавæртæ æмæ фадæттæ нæ уыд, уæддæр сæм зылдысты æмæ сæ бахъахъхъæдтой. Тыллæг сын лæвæрдтой æмæ сын абон дæр дæттынц. Зилгæ сæм бæргæ кæнынц, фæлæ сын проблемæ вæййы сæ реализаци кæныны хъуыддаджы. Бынаты сын уæй нæ кæнынц, Уæрæсемæ ласын та сын лæууы бирæ хæрдзтæ æмæ сын хатт сæ пайдайæ сæ зиан фæфылдæр вæййы.
Цæвиттон, æрæджы Знауыры районæй телеуынынады иу амалиуæггæнæг дзырдта æмæ æвдыста, цы бирæ фæткъуытæ æрзайын кодта, уыдоны. Æмæ катай кодта, цы сæ фæкæна, ууыл. Уый домдта, цæмæй сæ сывæллæтты цæхæрадæттæ, рынчындæттæ æмæ æндæр ахæм уагдæттæ райсой ахæм аргъыл, æмæ чысыл уæддæр райса пайда, цæмæй иннæ аз дæр бацархайа сæ тыллæгæрзадыл. Нырма нæ зæрдыл хорз лæууы 2010 азы æркæнгæ дыргътæ цæрджытæн сæ хæдзæртты куыд фесæфтысты, аласын сын сæ кæй нæ уагътой, уый тыххæй. Ивгъуыд азы нæ дыргъкуыстгæнджытæн стыр ныфс бавæрдтой, ахæм проблемæ кæй нал уыдзæн, уый тыххæй.
Ныртæккæ адæмæн сæ тыллæг сты æфснайд сæ хæдзæртты æмæ хъуыддæгтæ куыд сты, уæрæсейаг базармæ сæ фæндаг куыд фенцондæр, уый тыххæй нын РХИ-йы базарадон-сæудæджерадон палатæйы президент Козаты Роин афтæ радзырдта:
- Йæ дыргътæ уæй кæнынмæ Уæрæсемæ ласынвæнд чи скæна, уый уал, фыццаджыдæр, хъуамæ ныццæуа таможнæмæ. Таможнæйы ис ахæм лаборатори, цыран сын арæзт æрцæуы анализ сæ хæрзгъæддзинады тыххæй. Дарддæр сын аласыны тыххæй бацæттæ кæнынц сæ гæххæттытæ, фæткъуыты асыччытыл сæвæрынц тымбыл мыхуыртæ, цæмæй дзы фæивæн мацæмæн уал уа æмæ сæ дарддæр хъуамæ аласай, Дзæуджыхъæуы цы сæрмагонд лаборатори ис, уырдæм. Уым дын дæ дыргътæн ногæй сараздзысты анализ, хъуамæ сбæлвырд кæной, дæ дыргътæ тæссаг кæй не сты адæймаджы организмæн, уый. Уымæн æмæ сæ, Уæрæсемæ ласгæйæ, домдæуы, цæмæй санитарон нормæтæ хъахъхъæд цæуой. Уыцы анализтæн сæ саразыны аргъ лæууы 5.500 сомы бæрц. Уырдыгæй дыргъты хицау, таможнæйы йын цы гæххæттытæ радтой, уыдонимæ хъуамæ бацæуа Паддзахадон стандартмæ, уым дын ратдзысты сертификат, куыд дæ фæткъуытæ бæззынц Уæрæсемæ ласынæн. Сертификаты аргъ та лæууы 4 мин сомы бæрц. Дыргъты хицауæн уыцы гæххæттытæ æртымбыл кæныны фæстæ ис æрмæстдæр бар Уæрæсемæ сæ аласынæн. Таможнæйыл дæр сæ аласыны процесс ууыл нæ вæййы. Нæхи 'рдыгæй фарс цы таможнæ ис, уым сæ бафидын хъæуы 1 килограммæн 1 сом æмæ 40 къапеччы (ома, 1 тоннæ фæткъуыйæн - 1400 сомы), фæлæ уал цалынмæ таможнæйыл нæ ахизай, уæдмæ хъæуæг гæххæтт райсын хъæуы махæй дæр, базарадон-сæудæджерадон палатæйæ.
Уыцы гæххæт райсгæйæ, нысаниуæг нæй цал тоннæ дыргътæ аласай, уымæн. Фидын дзы хъæуы æрмæстдæр 2500 со-мы. Уымæй дарддæр ма санитарон службæтæй дæр райсын хъæуы бæлвырдгæ-нæн. Уый дæр сын лæвар нæ дæдтынц. Дзæуджыхъæумæ цæугæйæ, уырдыгæй фарс цы таможнæ ис, уым та сын сæ аласыны тыххæй бафидын хъæуы 1 килограмм фæткъуыйæн 3 сомы æмæ 50 къапеччы. Уым ма лæууы ноджыдæр брокер æмæ уым та бафидын хъæуы 4-6 мины бæрц. Æппæт уыцы хæрдзтæ банымайгæйæ, лæууынц сæхи аргъæй фылдæр æмæ дыргъты хицæуттæн ницы пайда хæссы нуæрттæ халынæй дарддæр. Æмæ цæмæй, уæлдæр кæй фæнымадтон, уыйас фыдæбон кæнын ралидз-балидз кæнын сæ ма хъæуа, уый тыххæй базарадон-сæудæджерадон палатæ йæхимæ райста уыцы хæстæ. Фидгæ, кæй зæгъын æй хъæуы, уыцы æхцайы хæрдзтæ йæхæдæг кæны, фæлæ йæ цæмæй уæлдай ацæуынтæ, таможнæты йæ нуæрттæ халын ма хъæуа, уый тыххæй мах сарæзтам æппæтхъæуæг документтæ дæр, ратдзыстæм сын сертификат æмæ уæд сæрибарæй аласдзысты сæ дыргътæ.
Адæм та æнхъæлынц, цыма, уыцы æргътæ æвæры базарадон-сæудæджерадон па-латæ. Фæлæ уый раст нæу. Мах хæсджын не стæм æмæ уыцы хъуыддæгты фæстæ ралидз-балидз кæнæм, уый хъуамæ æрбæстон кæнид нæ Хицауад, фæлæ мах хорз æмбарæм фæллойгæнæджы фыдæбон æмæ нæ фæнды, цæмæй сын иу чысыл сæ къух уæддæр фæрог кæнæм. Цалдæр хатты Хицауадмæ фысгæ дæр ныккодтон, цæмæй нæхи 'рдыгæй фарс цы æргътæ æвæрд ис, уыдон фæкъаддæр кæнæм, фæлæ мæм хъусæг нæй.
Куы ма загътон, мах æмбарæм дыргъ куыстгæнджыты, сæ фыдæбæтты. Цæмæй дыргътæ æрзайын кæной, базилой сæм, уый тыххæй дæр сæ æхцайы фæрæзтæ фæхъæуы æмæ сæ пайда та ницы скæнынц. Ноджы сын мæстаг свæййынц. Уыдонмæ та æндæр пайда никуыцæй цæуы. Афæдзæй-афæдзмæ фенхъæлмæ кæсы уыцы тыллæджы райстмæ æмæ сæ пайдамæ. Ныр нæм цæуынц æрвылбон дæр æмæ сын мæ бон баххуыс кæнын нæу. Афтæмæй та дзы бирæ ницы хъæуы. Хъæуы æрмæстдæр Хицауады уынаффæ, цæмæй ногæй сфидар кæной аласыны тыххæй фæкъаддæргонд æргътæ æмæ уæд алцыдæр нывыл цæудзæн. Ахæм æргътæ сæвæрыны тыххæй 2001 азы райстæуыд уынаффæ æмæ уæдæй фæстæмæ баззадысты афтæмæй. Æз афтæ хъуыды кæнын дарддæр сагъæсгæнгæ дзырдта Козайы фырт - æмæ горæтæн дæр æнæ хъæутæй цæрæн нæй. Уымæ гæсгæ сæм хъæуы уæлдай хъусдард аздахын, сæ царды уавæртæ сын хуыздæр кæнын. Æмæ мах та цы уынæм? Æрмæстдæр æнæмæт ахаст. Æрхæсдзынæн ма ахæм цæвитон дæр. Мæнæ нæм хуыты емынæ куы фæзынд, уæд дæр афтæ дзæгъæлы фæцис сæ фыдæбон. Уæд дæр республикæйы сæйраг ветеринарон дохтыр Лолаты Владимир йæ уд скъуыдта, цæмæй сын хостæ самал кæнынынæн баххуыс кæной æмæ сын судзинтæ скæной. Хъуыдыгæнæг нæ разынд уый дæр. Уый фæстæ ма систой фæдисы хъæр, фæлæ байрæджы. Афтæ у, æмбисонд, куыд зæгъы: уæрдон куы афæлдæхы, фæндæгтæ йын уæд разыны. Ныр сын сæ хуыты ныхмæ радтой, цы фыстæ æрластой Уæрæсейæ, уыдон. Уымæй дæр бузныг. Фæлæ та ам дæр фембылд фæллойгæнæг лæг. Уыдонæй иу фыс сбарстой æмæ рауад аст киллограммы уæзæн. Сæ хуытæ та бирæтæн уыдысты 50-60 киллограмтæ. Мæнмæ гæсгæ фылдæр бæрндзинад æвдисын хъæуы æппæт æмвæзадты дæр ахæм хъуыддæгтæм.
Бестауты Валя


Опубликованно: 02-02-2012, 23:29
Документ: Экономика > http://alaniainform.org/33364-uav230r-uadissag-n230-f230huyzd230r.html

Copyright © alaniainform.org
При копировании материалов, гиперссылка обязательна.

Вернуться назад